فووريه ( مترجم : عباس اقبال آشتيانى )
9
سه سال در دربار ايران ( فارسى )
مقدمهء ناشر خاطرات دكتر فووريه فرانسوى در سه سالى كه نامبرده در دربار ناصر الدين شاه به سر برد ، با همان ترجمه شادروان عباس اقبال - ولى با رسم الخط و ويرايش امروز - به خدمت اهل مطالعه و دوستداران تاريخ ايران تقديم مىشود . البته اين كتاب از نظر تاريخى مستندات زيادى ندارد ولى كمك مىكند به اينكه تا حدودى با مسائل حاشيهاى جارى در دربار ناصر الدين شاه - و نه آنچه در سراسر كشور ايران مىگذرد - آشنا شويم . به دليل عدم شناخت فووريه از مسائل مذهبى و ناآشنايى او با اوضاع اجتماعى ايران و همچنين تعصب وى عليه اسلام و شيعه ، نامبرده دچار برخى تناقضگويىها شده كه اشاره به برخى از اين تناقضات را ضرورى مىدانيم . مثلا ، وى با مراسم عاشوراى حسينى و اعياد مذهبى برخوردى ناموجه دارد و حتى در برخى موارد ، ايرانيان را به خاطر اعتقادات عميق مذهبى مورد استهزا و تحقير قرار مىدهد ، در حالى كه در جايى ديگر كه مخالفت مذهبيون با قراردادهاى استعمارگرانه انگليسى ، به عنوان مثال ، موجب لغو امتياز تنباكو مىشود ، مؤلف لحنى ديگر پيدا مىكند . به طور قطع ، واضح است كه ديدگاه او نسبت به دين اسلام - و به خصوص مذهب شيعه - نظرى مثبت نبوده و اگر در جاهايى به تمجيد مذهب رو مىآورد ، در واقع ، همان جاهايى است كه مذهب عليه نفوذ رقيب ديرينه آنها - يعنى انگليس - برخاسته است . از نظر مؤلف ، مردم ايران مردمى بىسواد ، خرافاتى ، فاقد شعور اجتماعى و فرهنگى - و حتى قسى القلب - بودند و فقط ناصر الدين شاه و معدودى از افراد فرانسه رفته از شعور و فرهنگ ، و حتى محبت و رأفت قلب ، برخوردارند . همين برخورد تعصبآميز با ايران و ايرانى است كه اين خاطرات را فاقد هر گونه ارزش تاريخى مىكند و به همين